أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ
پيشگفتار 49
دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )
( در اين عبارت « دوستر » ريختى است از « دوستتر » ؛ نيز بنگريد از همين قابوس نامه : ص 103 و 140 و 142 ؛ در همين كتاب ريخت « دوستتر » هم آمده : ص 131 و 142 . ) و در كليله و دمنه : كافى خردمند و داهى هنرمند جان دادن از اين سمت كريه دوستر دارد ( ص 399 ) . ( مرحوم مينوى در حاشية نوشته است : دوستر دوستتر ؛ از مقولهء ادغام دو حرف و بيك حرف اكتفا كردن چنان كه هيچيز و بتّر ) . و . . . در دقائق التّأويل نيز بدين مقولهء ادغام باز مىخوريم : كعبه دوسترين قبلها بوذ بر رسول ( رويهء 18 از دستنوشت ) . ( كه « دوسترين » ريختى است از « دوستترين » . ) جمع بستن با « ان » برخى جمعهايى كه پيشينيان با « ان » ساختهاند و به كار برده ، به چشم گروهى از امروزيان ناآشنا و به گوششان نابهنجار مىآيد . ازين شمار است برخى جمعهايى كه از پيوستن « ان » به واژهاى تازى يا اسم معنى ساخته شدهاند . 115 از نمونههاى واژههاى تازى جمع بسته شده ، « سلطانان » و « قويان » ( انس التّائبين ، ص 57 و ص 138 ) و « باقيان » ( تفسير بصائر يمينى ، ج 1 ، ص 260 ) و « أمينان » ( قابوس نامه ، ص 110 ؛ و تفسير بصائر يمينى ، ج 1 ، ص 3 ) . و از مثالهاى اسم معناى پيوند خورده با « ان » جمع ، « اندوهان » و « سوگندان » ( نگر : رفتار شناسى زبان ، ص 109 ) را ياد مىتوان كرد . جمع بسته شدن اسم جمعهايى چون « امّت » و « گروه » با « ان » ( نگر : فرهنگ ترجمه و قصّههاى قرآن ، تحقيق و تدوين : دكتر صبّاغيان ، ص 17 ) ، نيز ، در نظر برخى معاصران غريبست . مصنّف دقائق التّأويل - تغمّده اللّه بغفرانه - كاربردهايى نگريستنى را - از چشم انداز دستور تاريخي - فراپيش خواننده مىآورد ؛ از جمله : ايمان آوردند بمحمّد - صلّى اللّه عليه و آله - از امتان عيسى - عليه السّلام - و . . . ( رويههاى 10 و 11 از دستنوشت ) .